Waarom mogen mannen die seks hebben met mannen geen bloed geven?

Dit is een van de meest gestelde vragen over bloed geven. Het uitgangspunt voor deze voorzorgsmaatregel is de veiligheid garanderen van de patiënt die bloed toegediend krijgt. Omdat we begrip hebben voor de emoties die gepaard gaan met deze maatregel, vinden we het belangrijk om deze correct te kaderen.

We baseren ons op de laatste wetenschappelijke cijfers

Cijfers tonen objectief aan dat mannen die seks hebben met mannen een verhoogd risico hebben op hiv en andere soa’s.

  • 1 op 20 homoseksuele mannen is besmet met hiv (t.o.v. 1 op 5.000 bij mannen die geen seks hebben met mannen).(1)
  • In 2015 steeg het aantal nieuwe diagnoses bij mannen die seks hebben met mannen met 5% in vergelijking met 2014(2)
  • Bij 50% van de nieuw geregistreerde hiv-infecties waarvan de overdrachtswijze gekend is, is seksueel contact met een andere man de oorzaak van besmetting.(2)
  • Seksueel contact tussen mannen vormt niet alleen een risico voor hiv: voor syfilis en hepatitis C is dit in respectievelijk 88% en 100% van de gevallen de oorzaak van besmetting.(3)
  • Wanneer mannen die seks hebben met mannen in België toegelaten zouden worden als donor, zou het risico op hiv-besmettingen door bloedtransfusies met 41,4% toenemen. Het aantal donaties zou maar met 1,5% stijgen.(4)

(1)  Bron: Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV), 2014 
(2) Bron: Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV), 2015 
(3) Bron: Nationaal Tropisch Instituut, 2016
(4) Bron: Advies Hoge Gezondheidsraad, nr 8094

We volgen de maatregel van de federale overheid

De federale overheid verplicht ons om deze maatregel te nemen op basis van de Europese richtlijn 2004/33/EG die omgezet is in de nationale bloedwetgeving. Die richtlijn deelt seksueel risicogedrag op in twee types:

  • Risicogedrag met tijdelijk uitstel (‘Personen die als gevolg van hun gedrag of activiteit een risico hebben een bloed overdraagbare infectieziekte op te lopen’).
  • Risicogedrag met permanente uitsluiting (‘Personen die als gevolg van hun seksueel gedrag een groot risico hebben om een ernstige bloed overdraagbare infectieziekte op te lopen’).

Op basis van de epidemiologische gegevens van het WIV en het advies van de Hoge Gezondheidsraad worden mannen die seks hebben gehad met mannen beschouwd als een hoge risicogroep, die definitief wordt uitgesloten voor bloeddonatie. De Raad van Europa heeft dit bekrachtigd in de Resolutie 2013 (Resolution CM/Res(2013)3 on sexual behaviours of blood donors that have an impact on transfusion safety).

We stimuleren en doen zélf onderzoek

We volgen de epidemiologische cijfers op de voet en screenen relevant onderzoek om beleidsmakers te adviseren. Maar we doen meer dan dat: we voeren zelf onderzoek uit naar de veiligheid van bloedtransfusie. Ons Centrum voor Evidence-Based Practice deed een onderzoek over bloeddonatie door mannen die seks hebben met mannen. Hoewel er weinig kwalitatief goede studies beschikbaar zijn, geeft de bestaande literatuur aan dat er een verhoogd risico bestaat op hiv bij donoren die minder dan 1 jaar geleden seksueel contact hebben gehad met een andere man. Geen enkele studie toont aan dat bloed van mannen die seks hebben met mannen even veilig is al van mannen die niet behoren tot deze groep.

Lees meer over de resultaten

Een studie in het vaktijdschrift Transfusion (2016) beschrijft dan weer de ervaring van 3 landen (VK, Canada en Australië) die recent een tijdelijk uitstelbeleid voor MSM-donoren hebben geïnstalleerd. In geen enkel van deze 3 landen werd een stijging van hiv bij donoren vastgesteld nadat donoren werden toegelaten die meer dan 1 jaar geleden (voor VK, Australië) of meer dan 5 jaar geleden (Canada) MSM-contacten hebben gehad.

 

Veilig bloed: een gedeelde verantwoordelijkheid

We streven naar een zo groot en veilig mogelijke bloedvoorraad. Maar garanderen dat bloed veilig is, kan alleen maar door een combinatie van maatregelen: zelfuitsluiting van personen met risicogedrag, een strenge donorselectie, gevoelige laboratoriumtests, pathogeeninactivatie van sommige bloedproducten, melding door de donor van elk voorval dat een eerdere donatie ongeschikt maakt voor transfusie (postdonatiekaart).  De combinatie van élk van die maatregelen maakt het risico dat een infectie via een bloedtransfusie wordt overgedragen van donor naar patiënt zo klein mogelijk.

Als donor vragen we je om ons te helpen om de bloedtransfusies veilig te houden, door elke risicosituatie die op jou van toepassing is te melden voor, tijdens of na je donatie.

Is dit geen vorm van discriminatie?

We vertrekken altijd van het recht van een patiënt op veilig bloed, niet van het recht van een persoon om donor te zijn. Dit is geen maatregel van discriminatie, maar een maatregel ter bescherming van de volksgezondheid. Lesbische vrouwen met een vaste partner mogen bijvoorbeeld wel bloed geven omdat zij geen verhoogd risico op hiv lopen.

Stel dat je zelf bloed moet krijgen: dan wil je bloed dat zo veilig mogelijk is. Patiënten die frequent bloedtransfusies moeten krijgen - zoals hemofiliepatiënten bijvoorbeeld - roepen zelf op om het beleid rond donorselectie niet te funderen op politieke of sociale beschouwingen, maar op basis van risicoanalyses die vertrekken van objectieve, wetenschappelijke gegevens.

Lees het position statement van het European Haemophilia Consortium.

Bloed is toch veilig als je veilig vrijt of al jaren een vaste partner hebt?

We weten dat heel veel homoseksuele mannen veilig vrijen of monogaam zijn en begrijpen dus ook de emoties die hiermee gepaard gaan. Helaas kan een arts onmogelijk voor elke donor nagaan of hij veilig vrijt. Een algemene uitsluiting is een strenge maatregel, maar hij is duidelijk en voor iedereen gelijk. Wanneer in Vlaanderen hiv wordt vastgesteld bij een donor, achterhalen we in een gesprek met de donor de oorzaak van besmetting. Daaruit blijkt dat donoren vaak hun eigen risico niet goed kunnen inschatten, en zich niet bewust zijn van het risicogedrag van hun partner.

Hetero’s kunnen toch ook veel wisselende seksuele partners hebben?

Bij elke kandidaat-donor stellen we vragen rond zijn of haar seksueel gedrag. Bij risicogedrag vragen we donoren altijd om geen bloed te geven. De reden waarom we hen niet definitief uitsluiten, is omdat ze procentueel minder kans hebben om besmet te raken met hiv of een andere soa.

Wordt het bloed dan niet getest op hiv?

Toch wel, we testen alle bloed op hiv. Die tests zijn de afgelopen jaren altijd gevoeliger en betrouwbaarder geworden. Maar er is een periode – de zogenaamde vensterperiode - waarin we hiv (of een andere via bloed overdraagbare ziekteverwekker) nog niet kunnen waarnemen met een test, ook al is het in het bloed aanwezig. Voor hiv bedraagt die periode gemiddeld 11 tot 22 dagen, maar ze kan oplopen tot 6 maanden. Daarom willen we zelfs het kleinste risico op besmet bloed absoluut vermijden.

Bij mannen die seks hebben met mannen komen ook andere infectieziekten zoals syfilis en hepatitis C vaker voor. Ook al leggen we hoge kwaliteitseisen aan onze laboratoriumtests, er bestaat altijd een minimale kans op fouten. Veilig bloed is dus een combinatie van meerdere maatregelen.

Waarom mogen mannen die seks hebben met mannen in sommige landen wél bloed geven?

In sommige landen (zoals Zweden en Groot-Brittannië) mogen mannen die seks hebben met mannen tijdelijk geen bloed geven (bv. een jaar nadat ze voor het laatst seksueel contact hadden met een man). De definitieve uitsluiting in België is vastgelegd door het ministerie van Volksgezondheid en de Hoge Gezondheidsraad. Op dit moment wordt onderzocht of ook hier het levenslange verbod versoepeld kan worden. In april 2015 richtte Minister van Volksgezondheid Maggie De Block een interdisciplinaire werkgroep op die (vermoedelijk in 2016) advies zal geven over de risico’s van bloeddonatie door homo- en biseksuele mannen. 

Wat als mensen liegen over hun seksueel gedrag?

Dat kan helaas gebeuren. Wie liegt, stelt zijn eigen wens om bloed te geven boven de veiligheid van andere mensen die het bloed ontvangen. Daarom proberen we goed uit te leggen waarom onze selectiecriteria zo streng zijn, en waarom het zo belangrijk is om eerlijk te zijn.  Wanneer een donor hiv-positief blijkt te zijn en we het gesprek aangaan, komen het verkeerd inschatten van het eigen risicogedrag, het niet waarheidsgetrouw invullen van de medische vragenlijst en het niet kennen van het risicogedrag van de partner als belangrijkste risico’s naar voor. In 60% van de gevallen waarbij we weten hoe de donor hiv heeft opgelopen, is seksueel contact met een andere man de oorzaak van de besmetting.

Wat doen we om valse verklaringen te vermijden?

Via onze donorzelftest kunnen donoren vooraf checken of ze bloed mogen geven. Bij een bloedinzameling informeren we alle donoren over de overdracht van besmettingen via bloedtransfusie. En vlak voor het doneren is er een gesprek met een arts.

Bovendien voorzien we een extra formulier waarop een donor anoniem kan invullen dat zijn/haar donatie niet bruikbaar is omwille van een risicosituatie. Sociale druk kan er immers voor zorgen dat mensen verzwijgen dat ze geen bloed mogen geven. Bijvoorbeeld wanneer een persoon die is vreemdgegaan samen met zijn partner bloed gaat geven.

Wat gebeurt er als je risicosituaties niet meldt?

Personen die blootgesteld zijn aan het risico van een via bloed overdraagbare infectie, kunnen besmet zijn en nog geen symptomen vertonen (de zgn. vensterperiode). Als je doneert binnen die vensterperiode, kunnen we de infectie –ondanks onze gevoelige laboratoriumtests - niet opsporen in je bloed en kan de patiënt die jouw bloedproduct toegediend krijgt, een besmet bloedproduct krijgen.

Meld daarom elke mogelijke risicosituatie.

Zijn er andere mensen die geen bloed mogen geven?

Ja, er zijn nog andere mensen aan wie we vragen om geen bloed te geven. Personen die tussen 1980 en 1996 langer dan zes maanden in het Verenigd Koninkrijk hebben verbleven bijvoorbeeld, moeten we definitief weigeren als bloeddonor.  Ook sekswerkers of personen die intraveneus of intramusculair drugs hebben gebruikt, mogen geen bloed geven. Rode Kruis-Vlaanderen heeft heel wat andere activiteiten, waar iedereen meer dan welkom is.

Stel je vraag

  • Geboortedatum

  • verzend

Zoek een bloedafname bij jou in de buurt

Je kan pas plasma of bloedplaatjes geven als je al bloed gaf

Mag ik bloed geven?

Ben je niet zeker of je bloed mag geven? Dankzij onze donorzelftest kom je niet vergeefs naar een donatie.

+ Mag ik bloed geven?

Nieuws

  • Omdat niet iedereen tijdens de week de tijd vindt om bloed of plasma te doneren, zetten onze elf donorcentra vier keer per jaar de deuren open op zaterdag. Afgelopen zaterdag was het opnieuw zover en toonden maar liefst 1.249 donoren hun warme hart door langs te komen. In Mechelen genoten de…

    Lees meer...
  • In juli 2007 heeft An Luyten een vrije dag die helemaal anders loopt dan gepland. Vanuit haar woonplaats Antwerpen vertrekt ze in de namiddag met de wagen. Aan een kruispunt in het midden van het stadscentrum neemt ze een afslag naar links, maar moet plots het rempedaal induwen omdat een stroom…

    Lees meer...
  • Maar liefst 150 organisaties en bedrijven lieten de A’s, O’s en B’s uit hun naam of logo verdwijnen in het kader van de Missing Type-campagne die vorige week opgestart werd. Heel wat mensen deden hetzelfde op social media. Een ongelooflijk mooie ondersteuning van deze campagne!  De bedoeling van…

    Lees meer...