Beschermend symbool
Het embleem met het rode kruis en de rode halve maan kent zijn oorsprong bij gewapende conflicten. Het rode kruis en de rode halve maan zijn in conflictsituaties erkend als zichtbare tekens van bescherming voor personen, diensten en transportmiddelen die instaan voor hulpverlening aan gewonden en zieken. Het embleem misbruiken is een overtreding van de regels voor oorlogsvoering en is dan ook strafbaar.
Bij de soldaten moet het zien van deze emblemen een reactie van terughoudendheid en bescherming oproepen. Gebouwen die het Rode Kruis- of Rode Halve Maanembleem dragen, mogen niet worden aangevallen, personen die het embleem dragen moeten worden ontzien en beschermd.
Rode kruis en rode halve maan zijn evenwaardig
Deze bescherming is vastgelegd in de Verdragen van Genève van 1949 die door vrijwel de gehele wereldgemeenschap onderschreven zijn. Omdat een aantal landen problemen had met een kruis als embleem is de rode halve maan erkend als volwaardige evenknie van het rode kruis.
Op 8 december 2005 werd het Rode Kristal als bijkomend embleem aanvaard. Het biedt dezelfde bescherming en moet op dezelfde manier beschermd worden als de emblemen van het Rode Kruis en de Rode Halve Maan.
Het embleem als herkenningsteken
Het embleem in oorlogstijd
De medische diensten van de strijdkrachten mogen het embleem steeds gebruiken, zowel in vredes- als in oorlogstijd. Tijdens een conflictsituatie kan de bevoegde overheid ook nationale Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen, burgerziekenhuizen, civiele medische eenheden en vrijwillige hulporganisaties toestemming geven om gebruikt te maken van het beschermende embleem. Naast een uitdrukkelijke toestemming moeten zij aan een aantal criteria voldoen die in de Verdragen van Genève van 1949 en hun Aanvullende Protocollen van 1977 vastgelegd zijn.
Het embleem in vredestijd
In eigen land kan het Rode Kruis zijn eerstehulpposten ook in vredestijd aanduiden door middel van een groot Rode Kruisembleem op een witte achtergrond. Dit is belangrijk voor de herkenbaarheid maar ook voor de onmiddellijke inzet in gewapende conflicten.
De nationale Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen kunnen het embleem gebruiken als een herkenningsteken bij hun activiteiten ter ondersteuning van promotie- en fondsenwervingscampagnes. Ook dit gebruik is beperkt door de internationale reglementering op het gebruik van het embleem en door de regelgeving die door de overheid wordt vastgelegd.