Mensen op de vlucht
Vluchteling worden en bij een vreemde moeten aankloppen voor een veilig onderkomen. Het kan iedereen overkomen. De geschiedenis leert ons dat ook Belgen op de vlucht moesten in het verleden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bijvoorbeeld vluchtten 1,6 miljoen Belgen - een kwart van de toenmalige bevolking - naar onze buurlanden.
In 2008 vluchten wereldwijd nog steeds heel veel mensen om hun leven te redden. De grote meerderheid van de vluchtelingen wereldwijd blijft daarbij in hun regio van oorsprong.
Hulp aan mensen op de vlucht
Hulp op korte termijn:
Bij aankomst vestigen vluchtelingen zich op verschillende manieren, afhankelijk van de plaatselijke omstandigheden. Sommigen vestigen zich in de bestaande dorpen, als de bevolking dat toestaat, maar meestal gaat het om grote groepen zich buiten de dorps- en stadscentra moeten vestigen. Daar worden kampen gebouwd die plaats bieden aan een paar duizend tot enkele tienduizenden mensen.
Mensen op de vlucht moeten over de basisvoorzieningen beschikken zijnde:
- Water en sanitatie
- Voedsel
- Onderdak
- Medische zorgen
Elke persoon op de vlucht moet hierover kunnen beschikken
Hulp op langere termijn:
Vluchtelingen verblijven soms jaren, zelfs decennia lang in kampen. Wanneer aan de basisbehoeften voorzien is, worden maatregelen genomen om het leven van de mensen op de vlucht aangenamer te maken:
- Onderwijs
- Werk/inkomen (livelihood)
Oplossingen op lange termijn:
Repatriëring/re-integratie : zorgen dat de vluchteling terug naar huis kan of in een derde land permanent kan verblijven. Deze mensen ook helpen om zich (terug) te integreren in de maatschappij
De hulpverlening van het Rode Kruis
Het Rode Kruis speelt een erg belangrijke rol bij de hulpverlening aan mensen die op de vlucht zijn. Deze taken gaan van logistiek, over water- en voedselvoorziening tot medische zorgen.
Een op alle vlakken unieke taak die overal door het Rode Kruis wordt voorzien, is Tracing. Mensen op de vlucht geraken vaak gescheiden van hun familieleden. Eén van de unieke basisactiviteiten van het Rode Kruis is het contactherstel. Dank zij haar wereldwijde netwerk kan het Rode Kruis de vermiste familieleden opsporen en hen met elkaar in contact brengen. Indien mogelijk zorgt het Rode Kruis er ook voor dat de families herenigd worden.
In geval van conflict of oorlogen zal het Rode Kruis specifieke aandacht hebben voor de ‘intern ontheemden’ en in vele gevallen programma’s opzetten voor de bescherming en bijstand aan deze mensen op de vlucht :
- Bescherming: onderhandelen met strijdende partijen om toegang te krijgen en schendingen van mensenrechten (humanitair recht) vast te stellen en pogen te verhelpen. Ook het herstellen van de familieband en het opsporen van vermisten valt hier onder.
- Bijstand: hulp aan de meest kwetsbaren (water, voedsel, onderdak en medische verzorging), maar ook zorgen voor economische veiligheid (bijstand gevolgd door maatregelen om inkomen te behouden/verwerven : ‘livelihood’).
Hulp van het Rode Kruis in cijfers
Het Rode kruis biedt wereldwijd hulp aan meer dan 3 miljoen ontheemden en een half miljoen vluchtelingen in kampen…
Moeders op de vlucht voor oorlog en geweld
Vrouwen op de vlucht zijn extra kwetsbaar. In de meeste gevallen moeten ze niet alleen voor andere familieleden zorgen, maar ze worden aan specifieke gevaren zoals seksueel geweld en agressie blootgesteld.
Wat deze vrouwen meemaken, varieert van streek tot streek en continent tot continent.
- Vrouwen van alle leeftijden moeten tijdens hun vlucht zorgen voor het overleven van hun kinderen of kleinkinderen:
Zowel tijdens hun vlucht als na aankomst in de kampen moeten de vrouwen zorgen voor voldoende voedsel, water en onderdak voor hun familie en dan vooral voor de meest kwetsbaren (kinderen, ouderen, gehandicapten).
- Vrouwen op de vlucht staan bloot aan extreme vormen van geweld zoals verkrachtingen en verminkingen:
Vrouwen staan veel meer bloot aan uitbuiting en geweld omdat ze niet meer genieten van de traditionele beschermingsmechanismen. In conflictgebieden wordt seksueel geweld meer en meer als een wapen gehanteerd.
- Vrouwen geraken het spoor bijster van hun kinderen:
Vrouwen slaan in vele gevallen op de vlucht zonder hun echtgenoot; tijdens de vlucht geraken families soms uiteengerukt. Vrouwen die het spoor van hun kinderen bijster worden, lijden enorm. “Weten waar je kinderen en je geliefden zijn, is een menselijke behoefte die even groot is als beschikken over drinkbaar water, voedsel, onderdak of geneeskundige verzorging”.
- Vrouwen worden na hun terugkeer uitgesloten door hun gemeenschap:
Vrouwen die uiteindelijk terug thuis geraken worden vaak nog gediscrimineerd als gevolg van hetgeen hen overkomen is tijdens hun vlucht - alhoewel hen zelf geen schuld treft.
Bij vrouwen die het slachtoffer waren van seksueel geweld bijvoorbeeld heerst in vele gevallen nog het vooroordeel dat ze er zelf schuld aan hebben. Ook worden er heel wat jonge meisjes ontvoerd, die zwanger geraken tijdens hun ontvoering. Bij hun terug keer zijn noch de kinderen noch zijzelf welkom in hun geboortedorp.
Wat kan het Rode Kruis hieraan doen ?
Het Rode Kruis onderneemt specifieke acties zoals:
- Speciale aandacht voor de vrouw en haar kroost bij de hulpverdeling:
a) vrouwen worden betrokken bij de planning en organisatie van de hulpverlening zodat rekening wordt gehouden met hun noden. Vaak kunnen eenvoudige maatregelen, zoals het afleveren van de hulpgoederen tot bij de hutten/tenten, vermijden dat vrouwen tijd verliezen bij distributies en vooral dat de ‘leiders’ een deel van het voedsel voor de vrouwen achterhouden.
b) programma’s die een inkomen verschaffen aan de vrouwen in kampen zodat ze zelfstandig worden.
- Bescherming tegen agressie :
a) Zorgen voor een veilige omgeving in de kampen: verlichting rond wasplaatsen en toiletten, het afleveren van houtskool - dit vermijdt dat vrouwen en meisjes tijdens het hout sprokkelen worden aangevallen en verkracht.
b) Zorgen dat er streng wordt opgetreden tegen misbruiken van andere vluchtelingen en zelfs hulpverleners; zorgen dat er juridische vertegenwoordiging is voor de vrouwen zodat de agressors vervolgd worden.
c) onderhandelen met de bevelvoerders van de strijdende partijen om hen te wijzen op de schendingen van het humanitair recht/mensen rechten en maatregelen te doen nemen om het geweld tegen de vrouwen te voorkomen.
- Psychologische en medische bijstandsprogramma’s voor de specifieke trauma’s opgelopen tijdens de vlucht. Het zijn projecten waarbij de slachtoffers van geweld via ‘consultatiecentra’ niet enkel medische en psychologische bijstand krijgen, maar ook socio-economische hulp. In vele gevallen worden vrouwen die verkracht zijn, verstoten door hun gemeenschap en het is dus belangrijk dat ze economisch onafhankelijk kunnen zijn.
- Tracing/opsporing: in alle vluchtelingenkampen en centra worden tracingactiveiten opgezet om vermiste familieleden op te sporen. Hierbij gaat specifieke aandacht en voorrang naar kinderen. Soms komen kinderen duizenden kilometers van hun vluchtplaats terecht; via het wereldwijde netwerk van het Rode Kruis kunnen ze opgespoord worden en kan men hen met de moeder herenigen.
- Re-integratie: er heersen veel taboes in verband met verkrachtingen. Slachtoffers van verkrachtingen worden door hun omgeving en familie verstoten. Ook kinderen die door de ‘ontvoerders’ verwekt worden, worden verstoten. Naast bijzonder hulp voor deze vrouwen probeert het Rode Kruis op verschillende manieren (bv via toneelopvoeringen) deze taboes te doorbreken. Uiteraard wordt er voor de slachtoffers van verminkingen ook aangepaste medische rehabilitatie voorzien.