Het leed dat clustermunitie veroorzaakt is reeds geruime tijd bekend. De Golfoorlog van 1991, het conflict in Kosovo van 1999 en de militaire operaties in Afghanistan in 2001-2002 resulteerden kort daarna in uitvoerige rapporten van humanitaire organisaties. Ook de media besteedden tijdens die conflicten aandacht aan het probleem van clustermunitie. Desondanks werd tijdens de invasie van Irak in 2003 opnieuw op grote schaal clustermunitie ingezet.
Einde 2003 verenigden zes NGO’s zich in de Cluster Munition Coalition om te ijveren voor een internationaal verbod op clustermunitie. Vandaag bestaat de coalitie uit meer dan 200 nationale en internationale organisaties. Veel van die organisaties, zoals Handicap International, waren ook een drijvende kracht bij de totstandkoming van het Ottowaverdrag dat antipersoonsmijnen verbiedt.
Uiteindelijk duurde het tot de zomer van 2006 voor de wereld zich ten volle bewust werd van het probleem. Tijdens het 33 dagen-durende conflict met Israël werd Libanon bestookt met miljoenen submunities. Het zuiden van het land raakte daardoor op korte tijd bezaaid met onontplofte munitie. Europese en andere staten die deel uitmaken van VN-vredesmacht in Libanon, werden op het terrein direct met het probleem geconfronteerd.
Enkele maanden na het einde van de oorlog in Libanon deed het Internationale Rode Kruiscomité (ICRC) een oproep aan staten om een internationaal akkoord te sluiten over het gebruik van clustermunitie. Kort daarna werd op initiatief van het Rode Kruis een internationale bijeenkomst georganiseerd waar experten zich over de problematiek bogen.
Het initiatief van het Internationale Rode Kruiscomité kwam niet als een verrassing. Het Rode Kruis is als humanitaire organisatie immers goed bekend met het probleem van clustermunitie. Op het terrein worden haar medewerkers al decennia lang met de nefaste gevolgen van het wapen geconfronteerd en hebben ze die gevolgen ook gedocumenteerd. Zo toonde een studie van het Rode Kruis reeds in 2000 aan dat niet-ontplofte submunities in Kosovo onaanvaardbaar veel burgerslachtoffers eisten. Achter de schermen ijvert de organisatie reeds jaren voor de regulering van clustermunitie.
Waarom een nieuw verdrag?
Het Oslo-proces